{"id":1629,"date":"2021-03-04T17:39:55","date_gmt":"2021-03-04T16:39:55","guid":{"rendered":"http:\/\/planetagrabia.pl\/?p=1629"},"modified":"2021-03-07T11:10:00","modified_gmt":"2021-03-07T10:10:00","slug":"dwa-swiaty-janow-laskich","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/2021\/03\/04\/dwa-swiaty-janow-laskich\/","title":{"rendered":"Dwa \u015bwiaty Jan\u00f3w \u0141askich"},"content":{"rendered":"\n

\u0141ask w r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3d\u0142ach wyst\u0119puje pod r\u00f3\u017cnymi nazwami: Lasko. Laszko. Lassko. W 1504 roku Aleksander Jagiello\u0144czyk nada\u0142 miastu dodatkowy przywilej targowy, kt\u00f3rym mog\u0142y si\u0119 cieszy\u0107 jedynie miasta kr\u00f3lewskie. Dzi\u0119ki temu, w XVI wieku \u0141ask prze\u017cywa\u0142 najwi\u0119kszy rozkwit rzemie\u015blniczo-handlowy. <\/p>\n\n\n\n

S\u0105 to czasy Jana \u0141askiego Starszego – prymasa Polski i arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego, kt\u00f3ry ufundowa\u0142 w mie\u015bcie kolegiat\u0119, a do historii wpisa\u0142 si\u0119 jako autor Statutu \u0141askiego i wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca Liber Beneficiorum. Wcze\u015bniej by\u0142 wprawnym dyplomat\u0105 koronnym (by\u0142 m.in. na misjach w Rzymie, Flandrii i Egipcie) oraz sekretarzem kr\u00f3lewskim. Bra\u0142 udzia\u0142 w Soborze Latera\u0144skim, gdzie przedstawi\u0142 plan krucjaty europejskiej przeciwko imperium osma\u0144skiemu i Wielkiemu Ksi\u0119stwu Moskiewskiemu. Twardo zwalcza\u0142 luteranizm, zalecaj\u0105c stosowanie sankcji karnych. Gro\u017c\u0105c odst\u0119pcom kl\u0105tw\u0105 i utrat\u0105 d\u00f3br, wprowadzi\u0142 cenzur\u0119 ksi\u0105\u017cek i przywr\u00f3ci\u0142 inkwizycj\u0119. Walczy\u0142 te\u017c z prawos\u0142awiem, zapisa\u0142 si\u0119 jako przeciwnik reformacji i duchowny pe\u0142en nietolerancji. <\/p>\n\n\n\n

Jak\u017ce inn\u0105 drog\u0119 wybra\u0142 Jan \u0141aski M\u0142odszy \u2013 reformator chrze\u015bcija\u0144stwa na miar\u0119 europejsk\u0105, jedyny Polak uwieczniony na pomniku reformacji w Genewie i bratanek prymasa. W Polsce nieco zapomniany, na Zachodzie znany jako Johannes a Lasco. Dzia\u0142a\u0142 w p\u00f3\u0142nocnych Niemczech oraz w Anglii. Zna\u0142 Erazma z Rotterdamu, korespondowa\u0142 z Kalwinem. 194 Jedyny cz\u0142owiek, kt\u00f3rego przyjazdu obawia\u0142 si\u0119 polski Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Jak si\u0119 okaza\u0142o, niepotrzebnie. Najwybitniejszy polski dzia\u0142acz reformacji, humanista, pisarz, t\u0142umacz, by\u0142 w pierwszym okresie, podobnie jak stryj, dyplomat\u0105 koronnym. Wychowany na katolika, zmieni\u0142 swoje pogl\u0105dy. Organizowa\u0142 zbory ewangelickie w Anglii i wschodniej Fryzji, tworzy\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 kalwi\u0144ski w Polsce. Jan \u0141aski M\u0142odszy jest zas\u0142u\u017cony tak\u017ce dla rozwoju polskiego j\u0119zyka literackiego i pi\u015bmiennictwa oraz dla rozkwitu polskiego humanizmu i tradycji demokratycznych. Drugi bratanek abpa Jana – Hieronim \u0141aski, za zas\u0142ugi w czasie pos\u0142owania w Stambule otrzyma\u0142 od kr\u00f3la W\u0119gier Kie\u017cmark i Nidzic\u0119 na Spiszu oraz zarz\u0105d nad Transylwani\u0105. Po przekazaniu ster\u00f3w innym w\u0142a\u015bcicielom, nast\u0105pi\u0142a stagnacja miasta. Po po\u017codze w 1523 roku nie ocala\u0142o nic z zabudowy miejskiej. Zygmunt Stary zwolni\u0142 w\u0142odarzy miejskich na kilkana\u015bcie lat z jakichkolwiek danin i wyda\u0142 zgod\u0119 na kolejny dzie\u0144 targowy w mie\u015bcie. Przy rodzie \u0141askich herbu Korab ro\u015bnie ranga kolegiaty \u0142askiej. W 1749 r. miasto kolejny raz ucierpia\u0142o od po\u017caru. Jego rola spada do roli mie\u015bciny. Po upadku Rzeczpospolitej, miasto trafi\u0142o do zaboru pruskiego, a nast\u0119pnie po pokoju w Tyl\u017cy wesz\u0142o w sk\u0142ad Kr\u00f3lestwa Polskiego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0141ask w r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3d\u0142ach wyst\u0119puje pod r\u00f3\u017cnymi nazwami: Lasko. Laszko. Lassko. W 1504 roku Aleksander Jagiello\u0144czyk nada\u0142 miastu dodatkowy przywilej targowy, kt\u00f3rym mog\u0142y si\u0119 cieszy\u0107 jedynie miasta kr\u00f3lewskie. Dzi\u0119ki temu, w XVI wieku \u0141ask prze\u017cywa\u0142 najwi\u0119kszy rozkwit rzemie\u015blniczo-handlowy. S\u0105 to czasy Jana \u0141askiego Starszego – prymasa Polski i arcybiskupa gnie\u017anie\u0144skiego, kt\u00f3ry ufundowa\u0142 w mie\u015bcie kolegiat\u0119, […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1635,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[37],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1629"}],"collection":[{"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1629"}],"version-history":[{"count":4,"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1629\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1720,"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1629\/revisions\/1720"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1635"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1629"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1629"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/planetagrabia.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1629"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}